Extra pensioen opbouwen als zelfstandige of bedrijfsleider: welke opties heb je?

Het wettelijk pensioen van een zelfstandige ligt vaak een stuk lager dan wat nodig is om comfortabel te leven na de loopbaan. Voor veel zelfstandigen en bedrijfsleiders is het daarom verstandig om tijdig een aanvullend pensioen op te bouwen.

Gelukkig bestaan er verschillende fiscaal voordelige oplossingen. Alleen is het niet altijd eenvoudig om te weten welke formule het best past bij jouw situatie. Een verzekeringsmakelaar kan je daarbij begeleiden en berekenen welke combinatie voor jou het meest interessant is.

Waarom een aanvullend pensioen belangrijk is

Het gemiddelde pensioen van een zelfstandige volstaat vaak niet om dezelfde levensstandaard aan te houden na de pensionering. Naast de gewone kosten van levensonderhoud wil je misschien ook nog reizen, je woning aanpassen, je kinderen of kleinkinderen helpen of gewoon financiële ademruimte behouden.

Daarom stimuleert de overheid zelfstandigen en bedrijfsleiders om zelf een aanvullend pensioen op te bouwen. Dat gebeurt via zogenaamde tweedepijlerpensioenverzekeringen. Die bieden niet alleen een extra kapitaal voor later, maar leveren vandaag ook fiscale voordelen op.

Bovendien kunnen deze formules vaak gecombineerd worden met individueel pensioensparen en langetermijnsparen.

Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen (VAPZ)

Het Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen, kortweg VAPZ, is voor veel zelfstandigen de eerste stap in aanvullende pensioenopbouw.

Elke zelfstandige kan in principe een VAPZ afsluiten, met of zonder vennootschap. Ook zelfstandigen in bijberoep kunnen in bepaalde gevallen aansluiten, op voorwaarde dat ze sociale bijdragen betalen die gelijkwaardig zijn aan die van een zelfstandige in hoofdberoep.

De premie is fiscaal aftrekbaar als beroepskost. Daardoor daalt je belastbaar inkomen en betaal je doorgaans ook minder sociale bijdragen. Het fiscale voordeel hangt af van je marginale belastingvoet.

Het eindkapitaal op de wettelijke pensioengerechtigde leeftijd wordt belast volgens het principe van de fictieve rente nadat je een RIZIV (3,55%) en solidariteitsbijdrage (van 0 tot 2%) betaald hebt. Dat wil zeggen dat een bepaald percentage  (3,50% à 5% naargelang de leeftijd op het moment van de uitkering ) van het kapitaal wordt belast in de personenbelasting gedurende 10 of 13 jaar.

Gewoon VAPZ of Sociaal VAPZ?

Naast het gewone VAPZ bestaat er ook een Sociaal VAPZ. Dat biedt boven op de pensioenopbouw extra bescherming, zoals:

• een overlijdensdekking;
• een vervangingsinkomen bij arbeidsongeschiktheid of invaliditeit;
• vrijstelling van premiebetaling bij arbeidsongeschiktheid of invaliditeit.

Een Sociaal VAPZ laat meestal een hogere premie toe dan een gewoon VAPZ, maar de exacte plafonds worden jaarlijks aangepast. Laat dus altijd berekenen hoeveel je maximaal fiscaal voordelig kan storten.

Ben je zelfstandige met een vennootschap?

Werk je via een vennootschap, dan zijn er bijkomende mogelijkheden.

Je vennootschap kan bijvoorbeeld de premie van je VAPZ betalen in jouw naam en voor jouw rekening. Jij behoudt dan het fiscale voordeel, zonder dat je nettoloon rechtstreeks daalt. Hou er wel rekening mee dat dit als een voordeel van alle aard kan worden beschouwd.

Daarnaast kan je, als je een regelmatige maandelijkse bezoldiging ontvangt, ook een Individuele Pensioentoezegging (IPT) afsluiten.

De Individuele Pensioentoezegging (IPT)

Een IPT is een interessante formule voor zelfstandige bedrijfsleiders met een vennootschap. De premies worden betaald door de vennootschap en zijn in principe aftrekbaar als beroepskosten, op voorwaarde dat de zogenaamde 80%-regel gerespecteerd wordt.

Die regel bepaalt dat je wettelijk pensioen en aanvullende pensioenen samen, omgerekend naar een jaarlijkse rente, niet hoger mogen zijn dan 80% van je gemiddelde inkomen van de laatste jaren.

De berekening van die 80%-regel is complex. Ze hangt af van verschillende factoren, zoals je loon, loopbaan, wettelijk pensioen en reeds opgebouwde pensioenreserves. Een correcte berekening door een verzekeringsmakelaar is daarom sterk aanbevolen.

Hoe wordt een IPT belast?

Op het einde van het contract ontvang je een pensioenkapitaal. Als dat kapitaal wordt uitgekeerd op de wettelijke pensioenleeftijd en je tot dan professioneel actief bent gebleven, geldt doorgaans een voordelig belastingtarief. In andere situaties kan de belasting hoger liggen.

Daarnaast zijn er ook sociale inhoudingen, zoals de Riziv-bijdrage en solidariteitsbijdrage.

Ben je zelfstandige zonder vennootschap?

Zelfstandigen zonder vennootschap kunnen naast het VAPZ ook gebruikmaken van de Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen (POZ).

De POZ is bedoeld voor zelfstandigen in eenmanszaak die extra pensioen willen opbouwen boven op hun VAPZ. Je krijgt een belastingvermindering op de gestorte premies, zolang ook hier de 80%-regel nageleefd wordt.

Bij uitkering op de wettelijke pensioenleeftijd wordt het kapitaal fiscaal voordelig belast, aangevuld met de gebruikelijke sociale bijdragen en gemeentebelasting.

VAPZ, IPT of POZ: wat kies je best?

Welke oplossing het meest geschikt is, hangt af van je statuut en je financiële situatie.

In grote lijnen:

• VAPZ: geschikt voor zelfstandigen met of zonder vennootschap;
• Sociaal VAPZ: interessant als je naast pensioenopbouw ook extra bescherming wil;
• IPT: voor bedrijfsleiders met een vennootschap en een regelmatige bezoldiging;
• POZ: voor zelfstandigen zonder vennootschap die boven op het VAPZ extra pensioen willen opbouwen.

Vaak is een combinatie mogelijk. Net daarom is persoonlijk advies belangrijk.

Tak 21, tak 23 of een combinatie

Aanvullende pensioenverzekeringen kunnen op verschillende manieren worden ingevuld.

Een tak 21-verzekering biedt meer zekerheid, met een gewaarborgd rendement en eventueel een winstdeelname. Dit past bij wie risico wil beperken.

Een tak 23-verzekering is gekoppeld aan beleggingsfondsen. Er is geen gewaarborgd rendement, maar er is wel kans op een hoger rendement op lange termijn. Daar staat tegenover dat je ook meer risico loopt.

Soms is een combinatie mogelijk. In de praktijk spreekt men dan vaak over een gemengde oplossing, waarbij zekerheid en rendementspotentieel worden gecombineerd.

Extra bescherming tijdens je loopbaan

Aanvullende pensioenopbouw gaat niet alleen over later. Je kan vaak ook bijkomende waarborgen opnemen, zoals:

• dekking bij overlijden;
• bescherming bij arbeidsongeschiktheid;
• premievrijstelling bij ziekte of invaliditeit.

Zo bescherm je niet alleen jezelf, maar ook je gezin en je onderneming.

Laat je begeleiden door je verzekeringsmakelaar

De fiscale regels, premieplafonds en berekeningen verschillen naargelang je statuut, inkomen en opgebouwde pensioenrechten. Een standaardberekening online geeft zelden het volledige beeld.

Een verzekeringsmakelaar helpt je om:

• je huidige pensioenopbouw in kaart te brengen;
• de juiste formule of combinatie te kiezen;
• de fiscale voordelen correct te benutten;
• de 80%-regel juist te laten berekenen;
• je pensioenopbouw af te stemmen op je risicoprofiel;
• extra bescherming te voorzien waar nodig.

Wie tijdig de juiste keuzes maakt, kan belastingen besparen én bouwen aan een comfortabeler pensioen. Een advies op maat is daarbij geen overbodige luxe, maar een slimme stap richting financiële gemoedsrust.