Successieplanning: waarom een levensverzekering overwegen?

Je nalatenschap voorbereiden draait niet alleen om het beperken van erfbelasting. Het gaat vooral om het organiseren van de overdracht van je vermogen, het beschermen van je naasten en het voorkomen van financiële moeilijkheden of onzekerheden bij overlijden.

In België kan een levensverzekering een nuttig instrument zijn binnen een successieplanning. Dankzij de aanduiding van begunstigden en de verschillende mogelijke structuren kun je de overdracht afstemmen op een specifieke gezinssituatie. Het gebruik ervan vereist wel een grondige analyse van de burgerrechtelijke en fiscale regels, die kunnen verschillen naargelang van het bevoegde Gewest.

Een kapitaal nalaten aan personen naar keuze

Een van de belangrijkste troeven van een levensverzekering is de begunstigingsclausule. De verzekeringnemer kan een of meer personen aanduiden die het kapitaal ontvangen bij het overlijden van de verzekerde.

Die aanduiding kan onder meer betrekking hebben op:

• een echtgenoot of partner;
• een kind of meerdere kinderen;
• kleinkinderen;
• een naaste die geen wettelijke erfgenaam is;
• meerdere begunstigden, volgens een vooraf bepaalde verdeling.

Een levensverzekering biedt dus een zekere flexibiliteit om de klassieke erfrechtelijke regels aan te vullen. Ze kan bijvoorbeeld helpen om een ongehuwde partner financieel te beschermen of om een deel van een kapitaal toe te kennen aan een kind met bijzondere behoeften.

De formulering van de begunstigingsclausule is essentieel. Een clausule op naam, zoals « mijn zoon Paul », kan een ander resultaat opleveren dan een algemene formulering zoals « mijn kinderen ». Een onduidelijke formulering kan aanleiding geven tot discussies of ongewenste gevolgen, bijvoorbeeld wanneer een begunstigde vóór de verzekeringnemer overlijdt.

Een overdracht aan kleinkinderen overwegen

Een levensverzekering kan ook helpen om kleinkinderen rechtstreeks te ondersteunen, bijvoorbeeld voor de financiering van studies, de aankoop van een woning of de start van hun beroepsleven.

Een grootouder kan een of meer kleinkinderen aanduiden als begunstigden van een contract. Met deze oplossing kun je een overdracht organiseren die niet noodzakelijk via de generatie van de kinderen verloopt.

Deze keuze moet wel zorgvuldig worden beoordeeld, rekening houdend met het familiale evenwicht, de wettelijke reserve, de regels inzake inbreng in de nalatenschap en de toepasselijke fiscaliteit. Begeleiding door een notaris, juridisch adviseur of verzekeringsprofessional is aanbevolen voordat je een dergelijke structuur opzet.

Snel liquiditeiten voorzien voor je naasten

Bij een overlijden worden erfgenamen vaak geconfronteerd met onmiddellijke uitgaven:

• begrafeniskosten;
• kredietaflossingen;
• lopende kosten;
• administratieve kosten;
• erfbelasting.

Een overlijdensverzekering of levensverzekering kan aan deze behoefte aan liquiditeiten tegemoetkomen. Wanneer het dossier volledig is en aan de contractuele voorwaarden is voldaan, kan het kapitaal aan de begunstigde worden uitgekeerd zonder dat de volledige vereffening van de nalatenschap moet worden afgewacht.

Die beschikbaarheid kan bijzonder nuttig zijn wanneer een belangrijk deel van het vermogen uit onroerende goederen bestaat. Je naasten beschikken dan over middelen om de erfbelasting of dringende kosten te betalen, zonder een goed halsoverkop te moeten verkopen.

De erfbelasting financieren

De erfbelasting kan een aanzienlijke last vormen, vooral wanneer het vermogen een of meer onroerende goederen omvat. Het bedrag ervan hangt onder meer af van:

• het fiscaal bevoegde Gewest;
• de verwantschap tussen de overledene en de begunstigde;
• de waarde van de overgedragen goederen;
• de fiscale regels die gelden op het moment van overlijden.

Als de overledene tijdens de vijf jaar vóór zijn overlijden in verschillende Belgische Gewesten heeft gewoond, bepalen specifieke regels welk Gewest bevoegd is.

Een overlijdensverzekering die wordt onderschreven om erfbelastingen te dekken, kan erfgenamen helpen om het familievermogen te behouden. Het principe is eenvoudig: er wordt een kapitaal voorzien bij overlijden, zodat de begunstigden over liquiditeiten beschikken om belastingen en kosten in verband met de nalatenschap te betalen.

Het te verzekeren bedrag moet worden geraamd op basis van de samenstelling van het vermogen, de gezinssituatie en de mogelijk verschuldigde erfbelasting.

Een levensverzekering opnemen in een schenkingsstrategie

Een levensverzekering kan ook deel uitmaken van een schenkingsstrategie. Zo kun je bijvoorbeeld liquiditeiten schenken aan een naaste, die vervolgens zelf een levensverzekeringscontract onderschrijft.

Afhankelijk van de gekozen structuur kan de schenker bepaalde beschermingsmaatregelen voorzien, zoals een beding van conventionele terugkeer. Hierdoor kunnen de geschonken goederen terugkeren naar de schenker als de begunstigde vóór hem overlijdt, onder voorbehoud van de voorziene voorwaarden.

In bepaalde constructies kun je ook een last verbinden aan de schenking, zoals de betaling van een inkomen aan de schenker. Deze mechanismen moeten zorgvuldig worden omkaderd, omdat ze belangrijke burgerrechtelijke, fiscale en contractuele gevolgen kunnen hebben.

De tussenkomst van een notaris is vaak aangewezen om de verrichting juridisch te beveiligen en de fiscale behandeling ervan te controleren.

Het contract herzien wanneer je situatie verandert

Een successieplanning ligt nooit volledig vast. Een geboorte, huwelijk, scheiding, overlijden of belangrijke wijziging in je vermogen kan aanleiding geven om de gemaakte regelingen aan te passen.

Een levensverzekering biedt doorgaans een zekere flexibiliteit. De verzekeringnemer kan, binnen de grenzen van het contract en de toepasselijke wetgeving, de begunstigingsclausule of bepaalde contractuele modaliteiten wijzigen.

Bijzondere aandacht is echter nodig wanneer een begunstigde het voordeel van het contract heeft aanvaard. Die aanvaarding kan de mogelijkheden beperken om het contract zonder zijn toestemming te wijzigen of af te kopen.

Het is daarom nuttig om je levensverzekeringscontracten regelmatig opnieuw te bekijken, net zoals een testament, huwelijkscontract of samenlevingsovereenkomst.

Tak 21, tak 23 en overlijdensverzekering: verschillende doelstellingen

Niet alle levensverzekeringsproducten beantwoorden aan dezelfde behoefte.

Tak 21

Tak 21 is een spaarverzekering waarbij de verzekeraar doorgaans een gewaarborgd rendement voorziet volgens de voorwaarden van het contract. Dat kan eventueel worden aangevuld met een winstdeling.

Kosten, belastingen en afkoopvoorwaarden kunnen wel invloed hebben op het bedrag dat je uiteindelijk ontvangt.

Tak 23

Tak 23 is een beleggingsverzekering die gekoppeld is aan fondsen. Het rendement hangt af van de evolutie van de financiële markten en het kapitaal is doorgaans niet gewaarborgd.

Deze formule kan geschikt zijn voor personen met een langere beleggingshorizon die bereid zijn een marktrisico te aanvaarden.

De overlijdensverzekering

Een overlijdensverzekering heeft als voornaamste doel een kapitaal uit te keren aan de begunstigden als de verzekerde overlijdt tijdens de dekkingsperiode.

Ze wordt vaak overwogen om je naasten financieel te beschermen, een krediet te dekken of erfbelasting vooraf in te plannen.

De keuze tussen deze oplossingen hangt dus af van je doel: een kapitaal opbouwen, vermogen overdragen, een naaste beschermen, erfbelasting financieren of meerdere van deze doelstellingen combineren.

Let op de fiscaliteit en de gewestelijke regels

Een levensverzekering doet erfbelasting niet automatisch verdwijnen. De fiscale behandeling hangt onder meer af van:

• de structuur van het contract;
• de identiteit van de verzekeringnemer, de verzekerde en de begunstigde;
• de oorsprong van de betaalde premies;
• het fiscaal bevoegde Gewest;
• de voorwaarden die verbonden zijn aan een eventuele schenking.

De fiscaliteit kan onder meer verschillen naargelang het gaat om:

• stortingen met eigen middelen;
• een al dan niet geregistreerde schenking;
• een schenking waaraan voorwaarden zijn verbonden;
• een contract dat door één persoon of door meerdere personen wordt onderschreven;
• een afkoop van het contract of een uitkering bij overlijden.

De regels evolueren en de gevolgen kunnen sterk verschillen van dossier tot dossier. Een persoonlijke analyse is onmisbaar voordat je een beslissing neemt.

Een van de instrumenten om je nalatenschap voor te bereiden

Een levensverzekering kan een testament, schenking, huwelijkscontract of samenlevingsovereenkomst nuttig aanvullen. Ze vervangt deze instrumenten echter niet en ontslaat je niet van een globale visie op je nalatenschap.

Voordat je een contract onderschrijft of wijzigt, is het aanbevolen om na te gaan:

• hoe je gezin is samengesteld;
• wat je huwelijksvermogensstelsel of samenlevingsstatuut is;
• welke roerende en onroerende goederen je bezit;
• welke financiële bescherming je nodig hebt;
• welke erfbelasting mogelijk verschuldigd is;
• welke personen je werkelijk wilt beschermen.

Een verzekeringsmakelaar kan je helpen om de mogelijkheden van levensverzekeringscontracten beter te begrijpen. Voor erfrechtelijke, burgerrechtelijke en fiscale aspecten is het advies van een notaris of specialist bijzonder waardevol.

Belangrijke informatie: dit artikel bevat algemene informatie en vormt geen persoonlijk juridisch, fiscaal of successieadvies. De burgerrechtelijke en fiscale gevolgen van een levensverzekering hangen onder meer af van de structuur van het contract, de gezins- en vermogenssituatie en het bevoegde Gewest. Een individuele analyse is aanbevolen voordat je een beslissing neemt.